Gramatyka niemiecka · C2

Czasy narracji i mowa pozornie zależna (erlebte Rede)

Erzähltempora und erlebte Rede

Präteritum als ErzähltempusPlusquamperfekt (Vorzeitigkeit)würde + Infinitiv (Nachzeitigkeit)erlebte Rede

Reguła

Czasem narracji w pisanym opowiadaniu jest Präteritum; oznacza on nie przeszłość, lecz opowiadanie, dlatego może obok niego stać nawet 'morgen': 'Morgen war Weihnachten.' To, co leży przed opowiadaną akcją, stoi w czasie Plusquamperfekt (uprzedniość); to, co z punktu widzenia postaci dopiero nastąpi, wyraża się przez 'würde' + bezokolicznik (następczość). Erlebte Rede (mowa pozornie zależna) oddaje myśli postaci bez czasownika wprowadzającego i bez cudzysłowu: osoba i czas jak w relacji narratora (3. osoba, Präteritum), ale szyk wyrazów, pytania, wykrzyknienia i partykuły jak w mowie niezależnej: 'Sie sah auf die Uhr. Warum kam er denn nicht? Er hatte es doch versprochen!' Głos narratora i głos postaci stapiają się w jedno; czytelnik poznaje myśli, choć nie są one oznaczone jako cytat. Odróżnić od tego należy mowę zależną w Konjunktiv I ('Sie fragte sich, warum er nicht komme') oraz mowę niezależną z cudzysłowem i czasem teraźniejszym.

Przykłady

Als sie ankam, hatte die Sitzung längst begonnen.

Kiedy przyszła, posiedzenie już dawno się zaczęło.

Er packte den Koffer. In drei Tagen würde er in Lissabon sein.

Spakował walizkę. Za trzy dni miał być w Lizbonie.

Sie starrte auf den Brief. Was wollte dieser Mann eigentlich von ihr? Sie kannte ihn doch gar nicht!

Wpatrywała się w list. Czego właściwie chciał od niej ten człowiek? Przecież w ogóle go nie znała!

Morgen war Prüfung, und er hatte noch nicht einmal die Hälfte gelesen.

Jutro był egzamin, a on nie przeczytał nawet połowy.

Uwaga

• Als sie ankam, hat die Sitzung längst begonnen. → Als sie ankam, hatte die Sitzung längst begonnen.
  To, co poprzedza opowiadaną akcję, stoi w czasie Plusquamperfekt; Perfekt należy do języka mówionego i łamie płaszczyznę narracji.
• Sie sah auf die Uhr. Warum kommt er denn nicht? → Sie sah auf die Uhr. Warum kam er denn nicht?
  W erlebte Rede czas pozostaje przy Präteritum narratora; czas teraźniejszy sygnalizowałby mowę niezależną, a ta wymaga cudzysłowu.
• Er dachte, dass er morgen in Lissabon sein wird. → Er dachte, dass er morgen in Lissabon sein würde. / Morgen würde er in Lissabon sein.
  Przyszłość widzianą z perspektywy postaci w przeszłości wyraża się przez 'würde' + bezokolicznik, a nie przez 'wird'.

Reguła po niemiecku

Erzähltempus der geschriebenen Erzählung ist das Präteritum; es bezeichnet nicht Vergangenheit, sondern Erzählung – deshalb kann sogar „morgen“ danebenstehen: „Morgen war Weihnachten.“ Was vor der erzählten Handlung liegt, steht im Plusquamperfekt (Vorzeitigkeit), was aus der Sicht der Figur noch bevorsteht, in „würde“ + Infinitiv (Nachzeitigkeit). Die erlebte Rede gibt Gedanken einer Figur ohne Redeeinleitung und ohne Anführungszeichen wieder: Person und Tempus wie im Erzählerbericht (3. Person, Präteritum), Wortstellung, Fragen, Ausrufe und Partikeln wie in der direkten Rede: „Sie sah auf die Uhr. Warum kam er denn nicht? Er hatte es doch versprochen!“ Dadurch verschmelzen Erzählerstimme und Figurenstimme; der Leser erfährt die Gedanken, ohne dass sie als Zitat markiert sind. Davon zu unterscheiden sind die indirekte Rede mit Konjunktiv I („Sie fragte sich, warum er nicht komme“) und die direkte Rede mit Anführungszeichen und Präsens.

Gdzie pojawia się w kursie

• Opowiadanie i pamięć (C2)

Więcej gramatyki C2: wszystkie reguły C2 · kurs C2.